Het verwerpen van een erfenis gebeurt met een schriftelijke verklaring bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene laatst woonde. De griffie is de administratieve afdeling van de rechtbank waar dit soort verklaringen wordt vastgelegd. Een vaste, wettelijk vastgelegde doorlooptijd voor de hele procedure bestaat niet: de tijd die het kost, hangt af van hoe snel u een afspraak krijgt, hoeveel erfgenamen er zijn en of er minderjarige erfgenamen bij betrokken zijn.
In de praktijk telt de doorlooptijd twee onderdelen op: de wachttijd tot de afspraak bij de rechtbank, en de tijd die de griffie nodig heeft om de verklaring te verwerken en te registreren. Dat kan samen enkele weken duren, maar bij drukte of bij meerdere erfgenamen die ieder apart moeten verschijnen, loopt dit vaak op tot een paar maanden.
Wat er gebeurt als u een erfenis verwerpt
Als erfgenaam heeft u drie keuzes: u aanvaardt de erfenis zuiver, u aanvaardt beneficiair, of u verwerpt de erfenis. Zuiver aanvaarden betekent dat u ook eventuele schulden van de overledene overneemt. Beneficiair aanvaarden houdt in dat u de erfenis alleen accepteert voor zover de bezittingen de schulden overtreffen. Verwerpen betekent dat u afstand doet van de hele erfenis, inclusief eventuele bezittingen. Deze keuze maakt u door een verklaring af te leggen bij de rechtbank, niet door simpelweg niets te doen.
Omdat verwerpen een formele stap is, telt de doorlooptijd pas vanaf het moment dat u de afspraak bij de rechtbank daadwerkelijk heeft gemaakt. Wie hierover twijfelt of niet zeker weet welke keuze in zijn situatie passend is, leest in de kennisbank de stappen rond aanvaarden en verwerpen op een rij voordat de afspraak wordt gepland.
Waar de doorlooptijd uit bestaat
De afspraak bij de rechtbank
Het eerste onderdeel van de doorlooptijd is de tijd tot de afspraak zelf. Rechtbanken werken met een planning die per arrondissement verschilt, en de wachttijd hangt af van de drukte op dat moment. Bij meerdere erfgenamen die allemaal willen verwerpen, moet vaak iedereen apart een verklaring afleggen, wat de gezamenlijke doorlooptijd verlengt als de afspraken niet gelijktijdig kunnen plaatsvinden.
De verwerking daarna
Na de afspraak registreert de griffie de verklaring in het boedelregister, een openbaar register waarin aantekeningen over nalatenschappen staan. Deze registratie is nodig voordat de verwerping formeel afgerond is. De tijd die dit kost, verschilt per rechtbank en is voor de erfgenaam meestal niet te versnellen.
Wat de doorlooptijd in de praktijk vertraagt
Een aantal situaties zorgt er in de praktijk voor dat het proces langer duurt dan verwacht. Bij minderjarige erfgenamen moet de wettelijke vertegenwoordiger eerst toestemming vragen aan de kantonrechter voordat er verworpen kan worden; die toestemmingsprocedure kost extra tijd. Ook wanneer er onduidelijkheid bestaat over de omvang van de schulden, wachten erfgenamen soms bewust met hun beslissing, wat de start van de procedure uitstelt.
Verder speelt mee dat sommige erfgenamen pas laat ontdekken dat er meerdere erfgenamen zijn, bijvoorbeeld bij een grotere familie of bij erfgenamen die in het buitenland wonen. Iedere erfgenaam moet zelf de keuze maken en zelf de stap naar de rechtbank zetten; dat kan niet namens een ander gebeuren zonder een geldige volmacht.
Is er een uiterste termijn om te kiezen?
Er geldt geen vaste, voor iedereen gelijke termijn waarbinnen u moet kiezen tussen aanvaarden en verwerpen. Wel kan een belanghebbende, bijvoorbeeld een schuldeiser, de kantonrechter vragen om een termijn te stellen. Wordt binnen die door de rechter gestelde termijn geen keuze gemaakt, dan kan dat gevolgen hebben voor hoe de erfenis wordt behandeld. Omdat de precieze gevolgen afhangen van de situatie en van wat de kantonrechter bepaalt, is dit een van de punten waarover een jurist of notaris uitsluitsel kan geven.
Wie eerst wil overzien welke stappen in zijn situatie spelen voordat hij naar de rechtbank stapt, kan in een paar vragen zien welke stappen bij zijn situatie horen. Ook staat op de site een overzicht van vragen die vaker voorkomen rond overlijden en nalatenschap.
Een gratis quick-scan op nabestaandenia.nl laat zien welke stappen bij uw situatie horen en in welke volgorde. Wilt u eerst weten hoe de informatie op de site tot stand komt, dan leest u dat op de pagina over hoe de informatie op nabestaandenia.nl wordt samengesteld.